Den Haag, 3 maart 2026 – Voormalige presidenten, CEO’s, ministers, bankiers, beroemdheden en leden van koninklijke families komen voor in de 3,5 miljoen pagina’s tellende documenten over Jeffrey Epstein, die eind januari door het Amerikaanse ministerie van Justitie openbaar zijn gemaakt. Sindsdien is de berichtgeving niet meer gestopt. Onder de meest recente namen die wereldwijd de aandacht trekken, bevinden zich Peter Mandelson, voormalig Europees Commissaris en hooggeplaatst minister in de Britse regering, die dinsdag werd gearresteerd en vrijgelaten, en Andrew Mountbatten-Windsor, broer van de Britse koning Charles, die vorige week werd gearresteerd en vrijgelaten.

Inhoud van de documenten

De documenten noemen niet alleen machtige namen. Ze tonen hoe democratische instellingen falen bij het ontmaskeren van invloedrijke netwerken.

Lobbyregels blijven zwak. Overheden handhaven ethische codes nauwelijks. Bovendien gedogen zij informele beïnvloeding. Daardoor konden betrokkenen jarenlang verantwoording ontwijken.

Een internationaal netwerk van invloed

Epstein overleed in augustus 2019 in een gevangenis in New York in afwachting van zijn proces wegens mensenhandel en samenzwering.

Epsteins connecties reikten veel verder dan de Verenigde Staten. Afdelingen van Transparency International in verschillende landen volgen de nasleep op de voet en eisen antwoorden van hun regeringen en instellingen.

In het Verenigd Koninkrijk heeft Transparency International UK opgeroepen tot een ingrijpende hervorming van het lobbystelsel en strengere wetgeving tegen wangedrag. Zonder de openbaarmaking door het Amerikaanse ministerie van Justitie had het publiek wellicht nooit geweten dat een minister naar verluidt een regeringsbesluit wilde “wijzigen” na privégesprekken met een zakenman en veroordeelde zedendelinquent. Dezelfde schimmigheid omhulde de relatie tussen voormalig prins Andrew en Epstein. Hij werd gearresteerd op verdenking van wangedrag in een openbaar ambt toen hij handelsgezant van het Verenigd Koninkrijk was en enkele uren later vrijgelaten. Het politieonderzoek loopt nog. Hij ontkent elke vorm van wangedrag.

Europese Unie

In Brussel vroeg de Europese Commissie het Europees Bureau voor Fraudebestrijding om Mandelsons periode als EU-handelscommissaris te onderzoeken. Daarmee volgde zij een oproep van Transparency International EU.

Stelt OLAF wangedrag vast, dan moet dat gevolgen hebben. Transparency International EU wil dan zijn pensioen intrekken. Daarnaast moet OLAF volledige duidelijkheid geven aan burgers en slachtoffers.

Noorwegen: nationale onderzoeken

In Noorwegen is een onderzoek ingesteld tegen drie personen: twee worden beschuldigd van grove corruptie en één van medeplichtigheid. Transparency International Noorwegen dringt er bij de autoriteiten op aan ervoor te zorgen dat in de formele procedures de volledige omvang van de relaties tussen prominente Noorse functionarissen en Epstein aan het licht komt. Het Noorse parlement heeft ook de benoeming van een onderzoekscommissie aangekondigd om de kwesties die in de documenten aan de orde komen te onderzoeken. De onthullingen hebben al ernstige vragen over politieke integriteit opgeroepen.

Venezuela: grensoverschrijdende netwerken

In Venezuela documenteert Transparencia Venezuela al lange tijd beschuldigingen dat het ingenieursbureau Derwick Associates de overheid voor 2,9 miljard dollar te veel in rekening heeft gebracht voor energiegerelateerde contracten. Een van de medeoprichters – die tot nu toe in meerdere rechtsgebieden aan juridische gevolgen is ontkomen – duikt op in de Epstein-dossiers op een lijst met aanbevolen zakelijke contacten. Dat zijn naam hier opduikt, past in een breder patroon: rijkdom en connecties overschrijden vrijelijk grenzen, terwijl verantwoording afleggen dat niet doet.

Het systeem maakte dit mogelijk

Epsteins methode berustte op geschenken, reizen, feesten, introducties en gastvrijheid die afhankelijkheid creëerden en de grens tussen publieke plicht en privébelang vervaagden, waardoor het beoordelingsvermogen werd aangetast en ernstig misbruik openlijk kon voortduren.

Deze omstandigheden waren geen toeval. Recent onderzoek toont aan dat informatie uit lobbyregisters slechts in 28 van de 128 landen openbaar online beschikbaar is. Geheimhouding is geen bijeffect van deze netwerken. Het hoort bij dit systeem. Ook Nederland kent nog geen lobby register. Het nieuwe kabinet is wel voornemens hier nu werk van te maken.

Zelfs landen die hoog scoren op onze Corruption Perceptions Index (CPI) zijn niet immuun voor verborgen invloed die een onevenredige impact kan hebben op de publieke besluitvorming. De zaak-Epstein is een stresstest voor institutionele integriteit, een test die blootlegt hoe snel misbruik mogelijk kan worden gemaakt wanneer transparantie vrijblijvend is, toezicht zwak is en verantwoording onderhandelbaar is.

Wat moet er veranderen?

De oplossingen vereisen geen herziening van het bestuur. Ze vereisen handhaving ervan. Toezichthoudende instanties moeten het mandaat, de middelen en de operationele onafhankelijkheid hebben om integriteitsregels te bewaken en schendingen te onderzoeken zonder politieke inmenging. Transparantie in de lobbywereld moet doelgericht zijn, met openbare registratie van alle interacties die bedoeld zijn om publieke beslissingen te beïnvloeden, inclusief interacties die buiten kantoor plaatsvinden. Handel in invloed en ernstige vormen van ambtsmisbruik moeten strafbaar worden gesteld, met duidelijke definities en normen. Ook Nederland kent nog geen wetsbepaling die handel in invloed strafbaar stelt. Hier zal uiterlijk na de inwerkingtreding van de nieuwe EU-anti corruptie richtlijn verandering in moeten komen.  Geschenken, gastvrijheid, reizen en leningen moeten onderworpen zijn aan zinvolle drempels, openbare bekendmaking en verificatie – geen vrijwillige verklaringen. De instrumenten bestaan. Wat ontbreekt, is de politieke wil om ze te implementeren en te handhaven.

De Epstein-dossiers zullen de krantenkoppen blijven halen. Los van de namen, zet Transparency International zich ervoor in dat de aandacht zich vertaalt in hervormingen, zodat wanneer de aandacht verschuift naar andere zaken, de druk voor verantwoording niet afneemt.

Wil jij TI-NL ondersteunen in haar strijd voor klokkenluidersbescherming, politieke integriteit en een samenleving vrij van corruptie? Word dan lid, of steun ons via een donatie: