Den Haag, 3 augustus 2026 – Transparency International Nederland (TI-NL) wijst de Parlementaire Enquêtecommissie Corona op internationale lessen over corruptie- en verspillingsrisico’s bij noodinkoop tijdens crises. In een brief aan commissievoorzitter Daan de Kort brengt directeur Lousewies van der Laan twee onderzoekslijnen onder de aandacht die relevant zijn voor het Nederlandse onderzoek.
Britse Covid-19 Inquiry: bijna £10 miljard verspild
Op 14 juli 2026 publiceerde de Britse Covid-19 Inquiry haar Module 5-rapport over de inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen. Van de ruim £14,9 miljard die aan PPE werd uitgegeven, blijkt bijna £10 miljard verspild. Een deel daarvan liep via de zogeheten ‘VIP-lane’: een route waarlangs leveranciers met politieke connecties stelselmatig werden bevoordeeld, buiten de gebruikelijke waarborgen voor concurrentie en due diligence om.
Die conclusies sluiten aan bij eerder onderzoek van Transparency International UK. In Behind the Masks: Corruption red flags in COVID-19 public procurement bracht TI-UK systematische signalen van bevoordeling in de Britse noodinkoop in kaart. Samen laten beide documenten zien hoe snelheid in crisisbeleid, zonder adequate transparantie- en controlemechanismen, tot omvangrijke verspilling van publiek geld kan leiden — en hoe onderzoek achteraf zulke patronen blootlegt.
Wereldwijd onderzoek naar corruptie in de coronarespons
Ook buiten het Verenigd Koninkrijk heeft de Transparency International-beweging tijdens de pandemie corruptierisico’s in crisisrespons in kaart gebracht. Binnen het programma Countering corruption amid COVID-19 zijn onder meer transparantievoorwaarden opgenomen in een groot aantal IMF-noodleningen, zijn databases opgezet over de inkoop en verdeling van coronavaccins, en zijn via de Advocacy and Legal Advice Centres (ALACs) in tientallen landen concrete corruptiemeldingen gedocumenteerd. Verschillende nationale afdelingen, waaronder Transparency International Zambia, publiceerden eigen risicoanalyses over noodinkoop en de besteding van internationale hulpgelden.
Snelheid vraagt om waarborgen
Het onderzoek van de Enquêtecommissie richt zich op de afwegingen tussen volksgezondheid en andere maatschappelijke belangen. Een terugkerend patroon in de internationale bevindingen is dat crisisomstandigheden om snelheid vragen, maar dat snelheid zonder ingebouwde transparantie- en controlemechanismen het risico op bevoordeling, verspilling en corruptie sterk vergroot.
TI-NL hoopt dat deze ervaringen de commissie helpen bij het formuleren van lessen voor toekomstige crises, met name op het gebied van noodinkoop, crisiswetgeving, verantwoording achteraf en de rol van onafhankelijk toezicht. De organisatie biedt aan de commissie in contact te brengen met collega’s van het internationale secretariaat in Berlijn en van andere nationale afdelingen.
Meer lezen
- De brief aan Parlementaire enquêtecommissie Corona
- Bericht van TI-UK over het Module 5-rapport: transparency.org.uk
- Behind the Masks: transparency.org.uk/publications
- Programma Countering corruption amid COVID-19: transparency.org/en/projects/countering-corruption-amid-covid-19
Wil jij TI-NL ondersteunen in haar strijd voor klokkenluidersbescherming, politieke integriteit en een samenleving vrij van corruptie? Word dan lid, of steun ons via een donatie.
