Den Haag, 15 januari 2026 – Nederland stevent af op een minderheidskabinet. In een politiek landschap waarin vaste meerderheden ontbreken en steun per onderwerp moet worden gezocht staat één vraag centraal: hoe beschermen we vertrouwen, transparantie en democratische controle? Juist in deze context is de recente brief van de Nederlandse Democratie Coalitie (NDC) aan de informateur uiterst relevant. De brief bevat concrete aanbevelingen om de democratische rechtsstaat te versterken. Aanbevelingen die naadloos aansluiten bij de kernwaarden van Transparency International Nederland en bij de risico’s die een minderheidskabinet met zich meebrengt.
Minderheidsbestuur vergroot het belang van transparantie
Een minderheidskabinet betekent dat besluitvorming vaker buiten vaste coalitieafspraken plaatsvindt. Dat vergroot de invloed van de informele macht: lobbyisten, belangengroepen en ad-hoc onderhandelingen. Zonder sterke transparantieregels dreigt besluitvorming zich te onttrekken aan publieke controle.
De oproep van de NDC om eindelijk te komen tot een verplicht lobbyregister is daarom cruciaal. Voor TI-NL is dit een bekend speerpunt: burgers hebben het recht te weten wie invloed uitoefent op beleid, namens welk belang en met welke middelen. Transparantie is geen luxe, maar een randvoorwaarde voor legitiem bestuur.
Democratische weerbaarheid vraagt om structurele investeringen
De brief onderstreept dat Nederland opvallend weinig investeert in de eigen democratische infrastructuur. De voorgestelde oprichting van een Nationaal Democratiefonds, onafhankelijk maar publiek gefinancierd, sluit aan bij TI-NL’s inzet voor een sterk maatschappelijk middenveld.
In een minderheidskabinet wordt vaker een beroep gedaan op maatschappelijke organisaties, burgers en decentrale overheden om beleid mede vorm te geven. Dat kan alleen werken als deze partijen voldoende middelen, bescherming en onafhankelijkheid hebben. Structurele financiering voorkomt afhankelijkheid van incidentele subsidies of private belangen en verkleint daarmee corruptierisico’s.
Lokale democratie als de eerste verdedigingslinie
De NDC pleit voor stevige investeringen in de lokale democratie, met instrumenten als burgerberaden, buurtbegrotingen en referenda. Macht die dichter bij burgers ligt, vraagt om sterker waarborgen van integriteit, niet om minder toezicht. Het is niet voor niks dat het Klimaatberaad voorstander is van een lobbyregister.
Juist op lokaal niveau zijn risico’s op belangenverstrengeling, cliëntelisme en informele netwerken reëel. Meer zeggenschap voor burgers moet daarom hand in hand gaan met transparante besluitvorming, duidelijke verantwoordingslijnen en toegankelijke klachtenmechanismen.
Grondwettelijke toetsing en digitale democratie
Ook de oproep om constitutionele toetsing mogelijk te maken en een Minister van Digitale Zaken aan te stellen, is in het licht van een minderheidskabinet relevant. Waar politieke consensus fragiel is, fungeren de rechtsstaat en onafhankelijke instituties als stabiele ankers.
Digitale besluitvorming, online campagnes en de invloed van Big Tech op het publieke debat vragen bovendien om helder toezicht en integriteitskaders. Zonder samenhangend beleid groeit de kans op desinformatie, oneerlijke beïnvloeding, buitenlandse inmenging en ondermijning van democratische processen.
Democratie is niet vanzelfsprekend
De boodschap van de brief is helder: democratie onderhoudt zichzelf niet. In een periode van politieke fragmentatie en afnemend vertrouwen is het versterken van transparantie, integriteit en verantwoording geen bijzaak, maar een absolute noodzaak.
Voor Transparency International Nederland, lid van NDC, bevestigt deze oproep wat al langer duidelijk is: een minderheidskabinet kan alleen geloofwaardig functioneren binnen sterke democratische spelregels. Spelregels die macht zichtbaar maken, belangen blootleggen en burgers daadwerkelijk in staat stellen hun bestuurders ter verantwoording te roepen.
Democratie is niet links, rechts, progressief of conservatief. Democratie is voor iedereen, maar alleen als we het actief beschermen en versterken.
Wil jij TI-NL ondersteunen in haar strijd voor klokkenluidersbescherming, politieke integriteit en een samenleving vrij van corruptie? Word dan lid, of steun ons via een donatie:
