Den Haag, 23 januari 2026 – Op 12 december 2025 verscheen het veelbesproken rapport Wennink. Oud ASML-topman Peter Wennink schreef dit rapport in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken om investeringsopties te schetsen voor de Nederlandse economie. Het rapport, ook wel het Draghi rapport voor Nederland genoemd, raadt aan om over de komende jaren tientallen miljarden euro’s aan publiek en privaat geld te investeren in de Nederlandse economie. Maar met wie is er gesproken ter voorbereiding van dit rapport en wellicht belangrijker: met wie is er niet gesproken?

Het rapport doet een breed scala aan aanbevelingen om de Nederlandse economie toekomstbestendig te maken. In totaal vraagt Wennink om 151 tot 187 miljard euro over de komende tien jaar, oftewel 15 tot 18 miljard euro per jaar. Dit zou publiek en privaat gefinancierd moeten worden, met een overheid die voornamelijk barrières wegneemt ter bevordering van het investeringsklimaat. Wennink kaart een aantal punten aan zoals:

1. Het oplossen van de stikstofcrisis,
2. Het investeren in hoogproductieve sectoren (bijvoorbeeld AI en biotech), en
3. Het opzetten van een nationale investeringsbank.

De bovenstaande drie punten zijn een kleine greep uit het rapport, maar ze tonen aan dat het een veelomvattend rapport is met de intentie om de toon te zetten voor de investeringen in de Nederlandse economie voor de komende jaren.

Kritiek en ongelijk speelveld

Ondanks de ambitie van het rapport is er sinds het verschijnen veel kritiek op neergedaald, zoals over de wetenschappelijke hardheid en het gebruik van (in)correcte cijfers in het rapport. Gezien de ingrijpende aanbevelingen zijn dit geen kleine kritiekpunten, echter valt dat buiten de scope van dit stuk. Interessant is om na te gaan wie Wennink heeft gesproken ter voorbereiding van dit rapport. Dit geeft een inkijkje in waar de aanbevelingen vandaan komen.

In het rapport zelf wordt aangehouden dat er met meer dan 1000 mensen gesproken is. De complete lijst van gesproken personen is echter niet te achterhalen. Daarentegen is wel duidelijk wie in de klankbordgroep zitten. In het totaal bestaat de klankbordgroep uit 23 leden met een prominente positie binnen de Nederlandse maatschappij. Acht van de leden zijn CEO of president-directeur van een grote of multinationale onderneming. Daarnaast zijn de voorzitters van VNO-NCW en FME lid, en zijn er twee consultants lid (van McKinsey en van EY). Ook zijn er een aantal leden die zich bezighouden met het openbaar bestuur (de burgemeesters van Eindhoven en Utrecht) en verschillende directeuren van adviesraden, zoals de AWTI, het CPB en de SER.

Vanwege de nadruk op investeren en de grote maatschappelijke impact is de betrokkenheid van deze personen volstrekt logisch. Desalniettemin is het ook duidelijk dat de klankbordgroep personele belemmeringen vertoont. Zo zijn de vakbonden en het maatschappelijk middenveld niet meegenomen. Niet alleen heeft dat consequenties voor wat voor aanbevelingen uit het rapport komen maar ook voor de draagkracht van deze aanbevelingen.

Dit vertoont een fenomeen dat we vaker zien in Nederland, namelijk het ongelijke speelveld. Dit gebeurt wanneer multinationals en grote ondernemingen meer invloed hebben op beleid dan het MKB of het maatschappelijk middenveld. Deze ondernemingen kunnen het zich veroorloven om toegang te verkrijgen, vaak via dure lobbyisten, om er zo voor te zorgen dat beleid goed voor hen uitvalt. Het MKB of het maatschappelijk middenveld daarentegen heeft minder mogelijkheden om dit te doen en valt dus vaak buiten de boot. De roep vanuit het Rapport Wennink om te dereguleren moet dan ook bezien worden vanuit dit oogpunt.

Europa

Dereguleren past tevens binnen een bredere internationale trend, juist ook binnen de EU. Zo vraagt het Draghi rapport om vele miljarden in publiek-private investeringen terwijl het ook beargumenteert dat hervormingen van wet- en regelgeving van belang zijn. Dit wordt aangegrepen door verschillende groepen om te ageren voor dereguleren.

Tegelijkertijd zien we een krachtige lobby vanuit bijvoorbeeld de techlobby en de autoindustrielobby om EU-regelgeving te veranderen of te verminderen. Zo zet de techlobby in op het dereguleren van AI en cloud wet- en regelgeving binnen de Unie. De techsector investeert steeds meer in het belobbyen van de EU, in 2025 ging dit over 151 miljoen euro. Ook de autoindustrie investeert veel in hun EU lobby in Brussel. Zo heeft het Europees Parlement vorig jaar, onder druk van de auto-lobbyisten, ingestemd met een verzwakking van EU-milieu regelgeving. Beiden casussen tonen aan dat sectoren met diepe zakken en grote belangen sneller invloed kunnen uitoefenen over het beleid van de EU. Met andere woorden is ook in de EU het ongelijke speelveld overduidelijk aanwezig.

Consequenties

Zowel het Nederlandse Wennink-rapport als het Europese Draghi rapport tonen aan dat een gelijk speelveld van hoog belang is. Vooral voor toonaangevende rapporten zoals deze. Het maatschappelijk middenveld, vakbonden en diverse bestuurslagen brengen allemaal waardevolle standpunten in maar hebben vaak minder toegang tot de bestuurskamers in Den Haag of Brussel. Dit vermindert de kwaliteit van beleidsaanbevelingen en de maatschappelijke draagkracht van diverse beleidsaanbevelingen.

De casus Rapport Wennink laat dit in het klein zien door de onevenredige vertegenwoordiging van multinationals in de klankbordgroep. De FNV heeft zelf al laten weten dat er goede dingen in het rapport staan maar ook dat het “is opgesteld zonder de cruciale inbreng van de mensen die het werk doen”. Vooral voor beleidsaanbevelingen zou een breder opgestelde adviesgroep baten kunnen hebben door het probleem vanuit meerdere invalshoeken te benaderen.

Tot slot zijn er wel degelijk investeringen nodig om het verdienvermogen van Nederland op peil te houden. Maar hoe breder die investeringen geconsulteerd worden hoe effectiever die mogelijk zijn, en hoe meer die gedragen zullen worden door de maatschappij. Een gelijk speelveld is dus van groot belang. Juist de rijksoverheid heeft de middelen om hieraan bij te dragen. Vooral bij een rapport dat ze zelf heeft aangevraagd.

Wil jij TI-NL ondersteunen in haar strijd voor klokkenluiders bescherming, politieke integriteit en een samenleving vrij van corruptie? Word dan lid, of steun ons via een donatie: