Den Haag, 23 april 2026 – Onderzoek van The Investigative Desk en Follow the Money onthult dat een wetenschapper het naliet om banden met de alcohollobby te melden. De kwestie toont aan dat beïnvloeding van het bedrijfsleven niet alleen direct via het parlement verloopt, maar dat beleid ook beïnvloed kan worden via kennisproductie, adviesorganen en financiering van onderzoek. Dit kan vergaande invloed hebben. De alcoholrichtlijnen, die worden opgesteld door de Gezondsheidsraad, vormen de basis voor overheidsbeleid en worden vertaald naar publieksgerichte communicatie over verantwoord drinken. Dat kan gevolgen hebben voor de volksgezondheid.

De hoogleraar in kwestie moet zich terugtrekken uit de adviescommissie Alcohol van de Gezondheidsraad na vragen over haar banden met de alcoholindustrie. Zij promoveerde tussen 2004 en 2007 met onderzoek naar mogelijke gezondheidsvoordelen van alcoholgebruik, gefinancierd door Stichting Alcohol Research (SAR), een organisatie waarmee de alcoholindustrie wetenschappelijk onderzoek ondersteunde. Ook in latere jaren verscheen haar naam op publicaties die (mede) door SAR werden gefinancierd. In andere studies over alcohol en gezondheid meldde zij echter geen belangenconflict. Hoewel zij haar samenwerking met de alcoholindustrie later omschreef als een “jeugdzonde”, toont onderzoek van Follow the Money en The Investigative Desk dat de banden langer doorliepen dan eerder werd aangenomen. Naar aanleiding van hun vragen besloot de Gezondheidsraad dat haar positie in de commissie Alcohol niet langer houdbaar was.

Lobby via de wetenschap

Deze casus staat niet op zichzelf. De financiering van wetenschappelijk onderzoek door sectoren met directe beleidsbelangen, zoals de alcoholindustrie, roept bredere vragen op over de onafhankelijkheid van kennis die wordt gebruikt als basis voor overheidsbeleid. Wetenschappelijke inzichten vormen immers een cruciale pijler onder publieke gezondheidsadviezen en regelgeving. Juist daarom is transparantie over financieringsbronnen essentieel.

Voedingswetenschapper Martijn Katan wees er in dit verband op dat de SAR jarenlang (promotie)onderzoek steunde en daarmee invloed had op de vorming van een generatie alcoholonderzoekers. Ook internationaal wordt dit patroon herkend. In een analyse uit 2021 concludeerde hoogleraar gezondheidswetenschappen Jim McCambridge dat reviews van onderzoekers met banden met de alcoholindustrie structureel vaker gezondheidsvoordelen van alcohol rapporteren dan onafhankelijke studies.

Wanneer sectoren via onderzoeksfinanciering invloed uitoefenen op kennisontwikkeling, kan dit doorwerken in beleidsvorming en publieke communicatie. Zo werd een studie uit 2015 waaraan de hoogleraar meewerkte recent aangehaald in discussies over het afzwakken van alcoholrichtlijnen in de Verenigde Staten. Dit laat zien hoe wetenschappelijke publicaties onderdeel kunnen worden van bredere lobbystrategieën.

Handhaving van de regels noodzakelijk

De casus benadrukt het belang van duidelijke regels voor transparantie over nevenfuncties, financiering en belangenrelaties – niet alleen in de politiek en het bedrijfsleven, maar ook binnen de wetenschap. Structurele transparantie en de handhaving van de regels met betrekking tot nevenfuncties over wetenschappelijke financiering die beleidsadvies beïnvloedt, zijn noodzakelijk om de integriteit van de wetenschap te waarborgen.  Juist wanneer wetenschap een directe rol speelt in beleidsvorming, moeten mogelijke belangen zichtbaar en bespreekbaar zijn.