Den Haag, 28 september 2026 – Toegang tot informatie is van groot belang voor onze maatschappij. Kennis van wie bedrijven beheert, hoe geldstromen lopen en waar belangen schuilgaan is van groot belang om corruptie en belangenverstrengeling aan te kaarten. Eerder deed TI-NL met zeven andere organisaties al een oproep tot meer UBO-transparantie in Nederland. Toch is het voor veel onderzoekers en journalisten nog altijd lastig om cruciale onderzoeksdata over uiteindelijke belanghebbenden (UBO’s) te verkrijgen. Daarom staan we vandaag stil bij het belang van toegankelijke informatie in de strijd tegen corruptie.
Tien jaar geleden toonden de Panama Papers aan hoe anonieme bedrijven belasting ontduiken en verantwoordelijkheden vermijden. Toch lijken de lessen uit de affaire niet helemaal te zijn overgenomen: inmiddels verzamelen meer landen informatie over eigenaarschap en UBO’s van bedrijven, maar door regelgeving en juridische procedures blijft deze vaak buiten bereik van onderzoekers.
Voorbeeld hiervan is een recente uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Volgens de uitspraak zijn naamloze vennootschappen niet verplicht om informatie over alle belanghebbenden vrij te geven. Het Hof stelt ook dat publicatie in strijd is met richtlijnen voor privacy en databescherming, zelfs als dit het publieke belang dient.
De uitspraak volgt op een procedure van 17 Letse aandeelhouders die niet wilden dat gegevens over hen gepubliceerd zouden worden in een aandeelhoudersregister. Het vonnis vormt hiermee een klap voor voorstanders van transparantie over belanghebbenden en markeert de spanning tussen privacy en integriteitsbeleid. Ook in nieuwe zaken wordt de vraag opgeworpen over wie toegang hoort te hebben tot informatie die noodzakelijk is om misstanden aan te kaarten.
Lakse implementatie legitiem belang
Meestal wordt hierbij gekeken naar regelgeving rondom legitiem belanghebbenden voor toegang tot het UBO-register. Onder de zesde anti-witwasrichtlijn zijn EU-lidstaten verplicht om personen met een legitiem belang toegang te geven tot informatie over UBO’s. Hieronder vallen bijvoorbeeld ambtenaren, journalisten, wetenschappers en maatschappelijke organisaties. Inmiddels is de implementatiedeadline gepasseerd, maar veel landen lopen nog altijd achter met de invoering. Ook Nederland heeft UBO-transparantie nog altijd niet op orde. Daarom riep TI-NL samen met zeven andere organisaties het kabinet recent op om haast te maken met implementatie van de Europese richtlijn.
Waar UBO-wetgeving wel is ingevoerd, wordt de uitvoering vaak belemmerd door juridische procedures. Zo worden registers tijdens rechtszaken niet bijgewerkt of zelfs compleet uit de lucht gehaald. Bovendien laten alternatieven vaak lang op zich wachten.
Om te helpen bij de uitvoering van regelgeving rondom het legitiem belang, werkt Europese Commissie momenteel aan een kader. Toch mag het wachten op het kader geen excuus worden om UBO-wetgeving niet uit te voeren. Daarom is het belangrijk dat landen in de tussentijd het functioneren van UBO-registers waarborgen.
Bovendien blijkt uit onderzoek van Transparency International dat Europese registers nog altijd niet goed toegankelijk zijn. Zo moeten journalisten en maatschappelijke organisaties losse toegangsaanvragen voor UBO-informatie doen met een hoge bewijslast, kosten en stevige beperkingen. Ook krijgen UBO’s in sommige gevallen een melding van inzage en kunnen zij hiertegen bezwaar maken, wat onderzoek verder frustreert.
Nederlandse stappen in toegang tot informatie
Ondanks dergelijke tekortkomingen lopen deze registers nog altijd voor op Nederlands beleid. Het kan niet zo zijn dat Nederland Europees hekkensluiter wordt rondom UBO-transparantie. Daarom is het zaak dat het UBO-register ook hier goed toegankelijk wordt voor partijen met een legitiem belang. Het uitstel heeft lang genoeg geduurd; het is nu tijd voor concrete stappen want vrije toegang tot informatie is één van de belangrijkste fundamenten van een weerbare democratie.
Wil jij TI-NL ondersteunen in haar strijd voor klokkenluidersbescherming, politieke integriteit en een samenleving vrij van corruptie? Word dan lid, of steun ons via een donatie.
