voorzitterschap

Monitoringsproject EU-voorzitterschap

Stefan DrijverEuropees, Internationaal, Media, Nationaal, News, Nieuws, Organisatie, Wetgeving

Amsterdam, 9 maart 2016 – Sinds januari heeft Nederland voor de twaalfde keer het EU-voorzitterschap in handen. Waar Nederland bij de vorige voorzitterschappen de mogelijkheid had zelf met voorstellen te komen, is dit sinds het Verdrag van Lissabon in 2007 niet meer het geval. Sinds dat verdrag heeft het voorzitterschap een minder prominente rol en gaat het vooral om het behandelen van lopende zaken. Hierbij kan de voorzitter wel prioriteit geven aan bepaalde dossiers. Welke dossiers zijn van belang in de bestrijding van corruptie en het bevorderen van transparantie? En in hoeverre krijgen deze zaken prioriteit van het Nederlands voorzitterschap? Om deze vragen te beantwoorden is TI-NL in december 2015 een monitoringsproject gestart.

Belang anti-corruptie en transparantie binnen EU

De EU heeft sinds enkele jaren te maken met een afbrokkelend draagvlak. Steeds vaker slaagt de EU er niet in haar effectiviteit en relevantie over te brengen op burgers, terwijl het voor burgers moeilijk is om inzicht te krijgen in het besluitvormingsproces van de EU. De besluitvormingsprocedures zijn voor veel burgers erg ingewikkeld en de EU lijkt met haar organisatiestructuur soms weinig democratisch.

De afstand tussen de organisatie en de burgers is groot. Bij het aantreden van de Commissie Juncker eind 2014 werd dan ook uitgesproken de EU weer ‘voor de burger’ te willen maken. De EU zou concrete voordelen voor burgers moeten leveren zodat de burgers van de lidstaten zich meer verbonden voelen met de organisatie. Een van de manieren om het draagvlak weer te vergroten is het bestrijden van corruptie en het vergroten van transparantie.

EU-voorzitterschap

Corruptie is het misbruik van een publieke positie voor persoonlijk gewin. Vaak gaat dit ten koste van de gewone burger of publieke middelen. Het aanpakken van corruptie op Europees niveau kan dus concrete voordelen bieden voor de burger en het vertrouwen in het openbaar bestuur vergroten. Verder kan men met grotere transparantie zorgen dat er een beter beeld bestaat over de besluitvorming binnen de EU. Het moet duidelijk zijn hoe besluiten tot stand zijn gekomen en welke belangen en verwachtingen achter beslissingen schuil gaan. Transparantie kan dus helpen om de afstand tussen de burger en de EU te verkleinen.

Monitoringsproject EU-voorzitterschap

Tijdens het Nederlands EU-voorzitterschap volgt TI-NL de voortgang op een aantal dossiers gerelateerd aan transparantie en anti-corruptie. Door middel van open bronnen, gesprekken met betrokken beleidsbepalers en contacten met andere organisaties en de Europese afdeling van TI worden de ontwikkelingen op een aantal EU-voorstellen nauwkeurig bij gehouden. Over deze onderwerpen kunt u tijdens het voorzitterschap artikelen kunnen lezen op onze website. Iedere vrijdag zal er een artikel verschijnen, in de vorm van een wekelijkse update of een verdiepend artikel over een van de dossiers.

Tevens zullen wij aan het einde van het voorzitterschap een scorecard uitbrengen. Op de scorecard staat een evaluatie van de voortgang op de gekozen dossiers tijdens het voorzitterschap. Specifiek zal gekeken worden naar de inspanningen van het Nederlands voorzitterschap op die dossiers.

Discussie

Naast het volgen van de ontwikkelingen zal TI-NL zelf proberen bij te dragen aan de discussie over de verschillende onderwerpen. TI-NL vindt het belangrijk dat anti-corruptie en transparantie voldoende aandacht krijgen op Europees niveau. Wanneer dit het geval is, is het zaak de gesprekken in de juiste richting te sturen.

Nog te vaak worden voorstellen op het gebied van anti-corruptie en transparantie afgezwakt, waarmee het effect van dergelijke voorstellen sterk verminderd wordt. TI-NL zal zich tijdens het Nederlands EU-voorzitterschap inzetten voor sterke, strenge regelgeving over het bestrijden van corruptie en het bevorderen van transparantie.

Onderwerpen

In totaal heeft TI-NL zeven lopende zaken binnen de EU geïdentificeerd die gerelateerd zijn aan de bestrijding van corruptie en het vergroten van transparantie en waarop voortgang kan worden verwacht tijdens het Nederlands EU-voorzitterschap. De volgende onderwerpen zullen worden gevolgd tijdens het voorzitterschap:

Het verplichten van het Joint Transparency Register

Het Joint Transparency Register (JTR) is een lobbyregister dat sinds 2011 bestaat voor de Europese Commissie en het Europees Parlement. Sinds december 2014 is het voor lobbyisten verplicht te registeren wanneer zij willen spreken met leden van de Europese Commissie en hun staff. Echter, in andere gevallen is dit niet verplicht. Ook blijkt het vrijwillige JTR veel foutieve informatie te bevatten waarmee de lobbyactiviteiten op EU-niveau lang niet altijd goed bij te houden zijn. Verder staat er momenteel geen straf op het verstrekken van foutieve informatie.

De Commissie Juncker is daarom bezig met plannen om het JTR verplicht te maken en te versterken. Het JTR zou zowel de Europese Commissie en het Europees Parlement als de Europese Raad moeten omvatten. Momenteel vindt de publieke consultatie over dit plan plaats. Deze zal in juni sluiten, waarna het voorstel op tafel zal komen van de Raad van Ministers. TI-NL raadt de Commissie aan het register verplicht te maken en inderdaad naast het Parlement en de Commissie ook de Raad op te nemen. Verder moet effectieve controle van de invoeren mogelijk worden gemaakt. Tot slot moeten er stevige sancties worden opgenomen om misbruik tegen te gaan.

Het Tax Transparency Package en het Action Plan

Om belastingontwijking van multinationale bedrijven tegen te gaan, deed de Europese Commissie in februari 2015 enkele voorstellen die de transparantie van belastingbetalingen van bedrijven moeten vergroten. Dit zal worden gedaan in twee pakketten, het ‘Tax Transparency Package’ en het ‘Action Plan for Fair and Efficient Corporate Taxation in the EU’. Beide pakketten bevatten meerdere maatregelen, maar vooral de plannen voor openbare country-by-country reporting (CBCR) en het opzetten van een Common Consolidated Corporate Tax Base (CCCTB) zijn interessant. Het eerste betekent dat bedrijven voortaan hun belastingbetalingen openbaar moeten maken in ieder land waar zij zaken doen; het tweede zorgt ervoor dat belastingbetalingen proportioneel plaats zullen vinden in de landen waar waarde aan de productie wordt toegevoegd.

Een aantal plannen om belastingontwijking te bestrijden, zoals het delen van belastinginformatie tussen belastinginstanties, is inmiddels goedgekeurd. Wat betreft CCCTB zal de Commissie dit jaar twee voorstellen doen: één voor de stapsgewijze invoering van het systeem en één voor de directe, verplichte invoering. TI-NL ziet dat het van cruciaal belang is dat CCCTB wordt ingevoerd, omdat het een belangrijk middel is om transfer pricing tegen te gaan. Voor openbare CBCR wordt momenteel een impact assessment gedaan. Naar verwachting komt het voorstel voor openbare CBCR half april. Nederland staat positief tegenover openbare CBCR en TI-NL hoopt dat Nederland zich als voorzitter hard zal maken voor dit voorstel.

Het aanpassen van de Shareholders Rights Directive

De Shareholders Rights Directive (SRD) is in 2007 aangenomen door het Europese Parlement en de Raad om de bescherming van aandeelhouders te verbeteren. De richtlijn stelt aandeelhouders in staat op tijd informatie te krijgen over lopende zaken binnen het bedrijf waarin zij hebben geïnvesteerd. In april 2014 stelde de Commissie vervolgens voor enkele tekortkomingen van de richtlijn op te lossen. Aan de ene kant moeten bedrijven meer informatie vrijgeven, terwijl het aan de andere kant makkelijker moet zijn om aandeelhouders te identificeren. Beide stappen dragen bij aan het vergroten van transparantie.

Het voorstel voor de aanpassingen is inmiddels goedgekeurd door het Europees Parlement en de Europese Commissie. Alleen in de Raad moet nog overeenstemming worden bereikt. Dit wordt bemoeilijkt omdat lidstaten bang zijn dat belastingafspraken met bedrijven ook aan het licht gaan komen met de aanpassingen. Naar verwachting zal er een akkoord worden bereikt tijdens het Nederlands EU-voorzitterschap. TI-NL verwacht dat Nederland de onderhandelingen binnen de Raad zal afronden met als resultaat een versterkte, aangescherpte richtlijn.

Anti-corruptie en transparantie in TTIP

De EU en de Verenigde Staten zijn al enige tijd in gesprek over het sluiten van het handelsverdrag TTIP. De twaalfde ronde onderhandelingen zijn kortgeleden afgerond. Tot op heden komen er nog geen anti-corruptiemaatregelen terug in het verdrag, terwijl dit wel de standaard is bij Amerikaanse handelsovereenkomsten. De EU heeft wel een aanpak opgesteld, maar dit heeft zich nog niet vertaald in concrete maatregelen onder TTIP. Verder is er veel te doen om de transparantie van de onderhandelingen. De onderhandelingsteksten en verslagen van de onderhandelingen worden inmiddels online geplaatst, hetgeen al een grote vooruitgang is. Ook worden de geconsolideerde teksten in de meeste lidstaten in een zogenaamde reading-room beschikbaar gesteld aan de nationale parlementsleden.

TTIP zal een van de grootste en meest omvattende handelsverdragen ooit worden. Daarom is het essentieel bepalingen op te nemen over samenwerking in de bestrijding van corruptie. Een groot handelsverdrag tussen twee wereldmachten biedt de ideale gelegenheid een sterk signaal af te geven aan de rest van de wereld. TI-NL hoopt inspanningen op dit gebied terug te zien in de volgende onderhandelingsrondes.

European Public Prosecutor’s Office

Sinds juli 2013 ligt er een voorstel van de Europese Commissie op tafel om een European Public Prosecutor’s Office (EPPO) op te zetten. Het onafhankelijke EPPO zou rechtspreken over zaken waar de financiële belangen van de EU in het geding zijn. De bedoeling is dat EPPO onafhankelijk van de lidstaten wordt, maar de Raad gaat daar tot nu toe nog niet mee akkoord. Een akkoord over EPPO komt wel enigszins dichterbij, maar dit is alleen mogelijk omdat veel van de oorspronkelijk voorgestelde bevoegdheden zijn weggehaald bij EPPO.

EPPO zou een supranationaal en sterk orgaan moeten worden om grensoverschrijdende misdaad aan te kunnen pakken, maar op dit moment lijkt de benodigde overeenstemming nog niet bereikt te worden. Als EPPO niet de bevoegdheden krijgt die het nodig heeft, zal het een verspilling van tijd en geld zijn. TI-NL adviseert daarom in te zetten op een onafhankelijk en sterk EPPO.

Het aannemen van de PIF Directive

Om de financiële belangen van de EU te kunnen beschermen, is er een goede juridische basis nodig. De huidige basis om fraude en illegale activiteiten aan te pakken, biedt te weinig ruimte om dit effectief te doen. Verder verschilt de bescherming van de financiële belangen van de EU per lidstaat. Om dit aan te pakken deed de Commissie in juli 2012 een voorstel voor het oprichten van een richtlijn om de financiële belangen van de EU te beschermen door middel van strafrecht. Deze richtlijn, genaamd de PIF Directive, zou de bevoegdheden van de EU op dit gebied moeten vergroten en regelgeving moeten harmoniseren. De PIF Directive is ook de juridische basis voor het EPPO.

Het voorstel is nog niet aangenomen omdat de Raad, het Europees Parlement en de Commissie nog niet op één lijn zitten. Deze organen worden het niet eens over het toevoegen van omzetbelastingfraude aan de richtlijn. Aangezien de PIF Directive de juridische basis moet vormen voor een effectievere aanpak van fraude en illegale activiteiten, kost dit oponthoud geld. TI-NL hoopt dat Nederland als voorzitter van de Raad een constructieve houding aan zal nemen bij dit dossier.

Transparantie over trilooggesprekken bevorderen

Tussen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement vinden met enige regelmaat zogenaamde trilooggesprekken plaats. Deze informele meetings bieden kans de voorstellen van de Commissie te bespreken in een andere setting. Steeds vaker wordt een akkoord bereikt in deze gesprekken. Echter, omdat deze gesprekken informeel zijn is er weinig vastgelegd over de transparantie van deze meetings. Alleen het Europees Parlement doet na afloop verslag van de gesprekken; verder blijft het gissen naar hoe men tot een besluit is gekomen.

Nederland vindt samen met enkele andere lidstaten dat er meer transparantie moet zijn over deze gesprekken. Samen met vijf andere lidstaten heeft Nederland daarom vorig jaar een non-paper opgesteld over de transparantie van de EU, om zo het onderwerp op de agenda te krijgen. Voor trilooggesprekken wil men de uitkomsten van de gesprekken publiceren en de data waarop deze plaatsvinden. TI-NL vindt dit een positieve ontwikkeling en hoopt op zoveel mogelijk transparantie voor de trilooggesprekken.

­­