Den Haag, 16 maart 2026 – Het coalitieakkoord van het Kabinet Jetten I bevat verscheidene maatregelen voor de rechtsstaat en de aanpak van corruptie. Als TI-NL zien we dat er een aantal positieve punten in staan, zoals de aankondiging van het lobbyregister en de invoering van de Wet op de politieke partijen, maar ook een aantal zaken waar extra zorg geboden is. Vooral het niet verder ontwikkelen van een nationale anti-corruptiestrategie is een gemiste kans in dit coalitieakkoord. TI-NL licht de belangrijkste punten uit.

Positieve punten

Na twee jaar stilstand op verschillende thema’s tijdens het Kabinet Schoof staan er verschillende positieve punten in het coalitieakkoord. Er is veel aandacht gegaan naar de rechtsstaat en het democratisch bestel. Dat is een positief punt en juichen wij toe.

1. Invoering van een lobbyregister
   • TI-NL heeft lang gelobbyd voor een lobbyregister op het nationaal niveau. Een lobbyregister maakt de politiek transparanter en biedt duidelijkheid over de belangen van politici. Dat het komende kabinet voornemens is om een lobbyregister in te voeren kunnen we bij TI-NL alleen maar toejuichen. Uiteraard kijken we uit naar de precieze uitwerking van het lobbyregister en zullen we deze ontwikkelingen nauwgezet volgen.
2. Invoering van de Wet op de politieke partijen (Wpp)
   • Er wordt al enkele jaren gewerkt aan de Wpp. Juist daarom is het positief dat het kabinet de invoering van deze wet expliciet benoemt. Deze wet zal onder andere de financiën en de juridische kaders van (regionale en nationale) politieke partijen reguleren. Ondanks een aantal zwakke punten in de wet, zoals het afzwakken van regels omtrent politieke advertenties, is TI-NL over het algemeen positief dat de regels rondom partijfinanciering worden versterkt.
3. Versterking van de checks and balances voor benoemingen van de kiesraad, de voorgenomen Nederlandse Autoriteit Politieke Partijen (naar aanleiding van de Wpp) en andere rijksbrede adviescolleges.
   • Het versterken van democratische instituties en de checks and balances van benoemingen is een zeer positief signaal. Vooral in het geval van de Kiesraad, waar het IPE en Stichting Weerbare Democratie , recent hebben ondervonden dat zij organisatorisch relatief afhankelijk zijn van de Rijksoverheid. Verdere verzelfstandiging van benoemingsprocedures kan helpen de schijn van politieke beïnvloeding te verminderen en mogelijk het vertrouwen in deze fundamentele democratische instituties vergroten.

Aandachtspunten

1. Anti-corruptiestrategie

Ondanks een duidelijke intentie om de integriteitscultuur te versterken en het risico op corruptie te verminderen zijn er ook een aantal belangrijke aandachtspunten. Beginnend bij een ontbrekende anti-corruptiestrategie. Ook de EU heeft in 2024 in het jaarlijkse Rule of Law Report geschreven dat in Nederland een dergelijke strategie ontbreekt. Enige vooruitgang is wel gemaakt aangezien dat in juni van 2025 de anti-corruptie aanpak is gepubliceerd. Dit was echter ver van een volwaardige anti-corruptiestrategie. De anti-corruptie aanpak plukt voornamelijk het laaghangend fruit, maar stelt geen duidelijke lange termijn of sector overstijgende doelen.

Plannen om deze aanpak te verstevigen en uit te bouwen naar een volwaardige strategie staan jammer genoeg niet in het coalitieakkoord. Een volwaardige strategie zou sector en departementaal overstijgend moeten zijn aangezien het intersectorale karakter van corruptie. Zo’n strategie zou ook handvatten bieden voor bewindspersonen en ambtenaren om te handelen volgens international best practices. Het Kabinet moet hier ook mee aan de slag omdat het een vereiste is die volgt uit de Europese anti-corruptierichtlijn.

2. Wet bescherming klokkenluiders

Klokkenluiders zijn wereldwijd de belangrijkste tipgevers bij het onthullen van corruptie en fraude maar de bescherming laat nog steeds te wensen over met maar liefst 80% van de melders die negatieve gevolgen ervaren voor werk en inkomen. Ondanks de Nederlandse Wet bescherming klokkenluiders, hebben melders die aan de bel trekken over vermeende corruptie tot op de dag van vandaag helaas nog steeds geen garantie op bescherming. Volgens de huidige wet kan een werkgever niet worden gesanctioneerd voor het benadelen van een klokkenluider, terwijl de klokkenluider wel door de werkgever kan worden gesanctioneerd voor schending van de vertrouwelijkheid
of voor smaad of laster bij het verspreiden van onjuiste informatie. Helaas hebben de coalitiepartijen in het coalitieakkoord helemaal niets opgenomen over het verbeteren van klokkenluidersbescherming. Transparency International Nederland benadrukt het belang van afschrikwekkende sancties voor organisaties die klokkenluiders schaden en voor organisaties die geen of een onvolledige
interne meldprocedure hebben opgezet, in strijd met de wet. Immers, zonder sancties is de wet een tandeloze tijger. Bovendien voldoet Nederland nu niet aan alle eisen uit de EU-klokkenluidersrichtlijn en riskeert daarmee een infractieprocedure vanuit de Europese Commissie.

3. Ondermijnende criminaliteit

Corruptie speelt een faciliterende rol in ondermijnende criminaliteit. De aanpak van corruptie en ondermijnende criminaliteit staat meerdere malen beschreven in het coalitieakkoord. Dit is zonder enige twijfel een positief signaal, echter moet hier nog een precieze invulling aan worden gegeven. Aangezien de groeiende zichtbaarheid van de ondermijnende criminaliteit, door bijvoorbeeld bomaanslagen in Amsterdam, is dit een steeds belangrijker punt. Corruptie geeft criminelen de mogelijkheden om zwart geld wit te wassen en om (geheime of persoons) informatie te bemachtigen. Om dit soort criminaliteit aan banden te leggen is het van belang voor het kabinet om corruptie aan te pakken. Ook dit verdient verdere uitwerking in een volwaardige anti-corruptiestrategie.

4. Defensie

De internationale context kan in dit geval niet worden vergeten. Met de groeiende geopolitieke spanningen is het kabinet voornemens om de defensie uitgaven fors te verhogen en de 3,5% NAVO norm vast te leggen in de wet. TI-NL onderschrijft het belang van veiligheid, maar wij wijzen er ook op dat deze grote investeringen in defensie niet zonder risico zijn. Het is van belang dat, waar mogelijk, de defensie uitgaven zo duidelijk en transparant mogelijk worden gecommuniceerd. Dit heeft een tweeledig effect:

1. Het maakt duidelijk aan burgers waar de investeringen precies terecht komen en geeft dus inzicht in waar het gemeenschapsgeld naartoe gaat. Dit vergroot mogelijk het draagvlak voor deze investeringen.
2. Corrupt handelen is moeilijker als er duidelijke transparantie normen zijn. De defensiesector is een risicosector voor corruptie aangezien het belang van vertrouwelijkheid. Juist daarom is het van belang dat waar mogelijk, zonder de Nederlandse defensiepositie te ondergraven, gepubliceerd wordt wat er met belastinggeld gedaan wordt. Dit kan er ook toe leiden dat Defensie efficiënter functioneert.

Daarnaast wil het komende kabinet in dit kader ook de veiligheidsdiensten uitbreiden, met het voornemen om de diensten te stimuleren om “tactische inlichtingen vaker publiek te maken, zolang dit kan zonder de inlichtingenpositie te schaden” (p. 15). Deze vorm van actieve bekendmaking is positief. Het biedt meer mogelijkheden voor het maatschappelijk middenveld en de journalistiek om de macht van de diensten te controleren. Echter vergt dit waakzaamheid om te waarborgen dat de diensten ook daadwerkelijk, waar mogelijk binnen de operationele kaders, informatie actief naar buiten brengen.

Slot

Tot slot staan er een aantal belangrijke handreikingen in het coalitieakkoord. Zoals eerder genoemd is het voornemen om een lobbyregister in te voeren alleen maar aan te moedigen en zijn de versterkingen van de checks and balances zeer welkom. TI-NL blijft natuurlijk scherp volgen hoe dit in de praktijk ingevoerd zal worden.

Daarnaast zijn er een aantal belangrijke risico’s. De onuitgewerkte plannen voor de aanpak van ondermijnende criminaliteit, de grote investeringen in defensie en de uitbreiding van de inlichtingendiensten zijn allemaal mogelijke risico’s. Belangrijker nog is dat er geen voornemen is om de huidige anti-corruptieaanpak uit te bouwen naar een volwaardige strategie. Deze strategie zou juist voor de bovenstaande aandachtspunten belangrijke risico’s in kaart kunnen brengen en een eenduidige aanpak kunnen formuleren. Kortom, het komende kabinet is voornemens om belangrijke stappen te zetten, maar zonder een samenhangende anti-corruptiestrategie blijft de aanpak versnipperd.

Wil jij TI-NL ondersteunen in haar strijd voor klokkenluidersbescherming, politieke integriteit en een samenleving vrij van corruptie? Word dan lid, of steun ons via een donatie: