Den Haag, 4 september 2026 – Transparency International waarschuwt voor de risico’s van internationale cryptohandel. Door gebrekkige regelgeving en -controle bij online platforms biedt cryptohandel al jarenlang openingen voor corruptie en witwassen. Ook worden cryptovaluta massaal ingezet om sancties tegen Rusland te omzeilen. In de strijd tegen dergelijke criminele activiteiten wordt vaak gekeken naar nationale regelgeving, maar volgens Transparency International is dit dweilen met de kraan open. Daarom is het tijd voor internationale samenwerking op het gebied van regelgeving en handhaving.

De schaduwwereld achter crypto valuta

Cryptovaluta zijn een opkomende hype in de financiële wereld. Ze verschillen van traditioneel geld doordat ze alleen online beschikbaar zijn en niet centraal beheerd worden door overheden en banken. Hierdoor kan men de digitale munten verkrijgen en uitwisselen zonder dat hier een bank of derde partij bij komt kijken. Voor beleggers en markten is dit een voordeel, maar dit brengt ook risico’s met zich mee. De munten werken namelijk criminele activiteiten in de hand door een combinatie van technische achterdeuren en mazen in regelgeving en handhaving.

Zo is het in de eerste instantie moeilijk te controleren of cryptomunten legaal verkregen zijn. Criminelen kunnen zwart geld namelijk investeren in het ‘mijnen’ van cryptovaluta. Deze kunnen zij vervolgens relatief makkelijk doorverkopen zonder toezicht van derden die de oorsprong van het geld controleren, waardoor de illegale crypto-opbrengst uiteindelijk moeilijk te onderscheiden is van legitiem verkregen vermogen.

Daarnaast is het traceren van deze illegale transacties erg moeilijk door het gebruik van mixers: platforms die cryptovaluta van verschillende klanten met elkaar vermengen en vervolgens in verschillende samenstellingen weer verdelen. Hierdoor raken legitieme en illegale vermogens dusdanig met elkaar vermengd dat bijna niet te achterhalen is wat de oorsprong van verschillende valuta is. Als TI-NL uiten we al langer onze zorgen over de rol van mixers bij online witwassen.

Bovendien worden valuta ook veel verplaatst door verschillende online omgevingen en tijdelijke adressen om de identiteit van klanten en beheerders te verhullen. Transparantie van online cryptotransacties raakt hierdoor dus nog verder uit zicht, wat criminelen in de kaart speelt.

De Russische Witwasmachine

Een van de meest zorgwekkende voorbeelden hiervan, is het grootschalige omzeilen van sancties tegen Rusland via crypto. De sancties zijn essentieel om de Russische oorlogseconomie te raken en zo de oorlog tegen Ukraine te helpen stoppen.
Rusland is al jaren een zorgenkindje als het gaat om integriteit en transparantie. In de meest recente Corruption Perceptions Index scoort het land slechts 22/100 en behoort daarmee tot de meest corrupte regimes van de wereld. Uit onderzoek van onze collega’s van  Transparency International-Rusland blijkt dat Russische entiteiten wereldwijde cryptonetwerken hebben opgezet voor illegale handel tussen gesanctioneerde personen of bedrijven en mogelijke klanten. Hierdoor ondermijnen de platforms Westerse sancties en wassen ze Russisch oorlogsgeld wit.

Het aanpakken van deze platforms blijkt zeer lastig door de technische wirwar aan adressen en domeinen achter cryptoplatforms. Bovendien zijn domeinen, aanbieders en klanten vaak verspreid over meerdere landen, waardoor het oprollen van netwerken afhankelijk is van internationale samenwerking. Voor justitie is handhaving dan ook veelal een kwestie van een kat en muis-spel; wanneer één platform wordt neergehaald, verschijnt er snel weer een alternatief.

De weg naar een eerlijke cryptomarkt

De oplossing voor ontwrichtende cryptonetwerken ligt daarom niet bij één dienst of overheid, maar bij wereldwijde samenwerking. Gelukkig zijn er steeds meer voorbeelden van succesvolle samenwerking op dit gebied. Zo haalde een internationale coalitie in maart 2025 bijvoorbeeld het Russische platform Garantex neer, dat gebruikt werd om miljoenen aan gesanctioneerd geld wit te wassen. Ook heeft de Europese Unie steeds meer aandacht voor de rol van crypto in haar nieuwe sanctiepakketten tegen Rusland.

Toch is het neerhalen van platforms niet genoeg om nieuwe problemen te voorkomen. Het aanpakken van de risico’s in de cryptowereld begint bij betere regelgeving en handhaving. Zo zouden cryptodienstverleners beter moeten voldoen aan hun zorgvuldigheidsplicht en financiële misstanden eerder moeten aankaarten. Onafhankelijk toezicht is hierin onmisbaar om onder andere goed inzicht te krijgen in netwerken achter online cryptodiensten. Waar wettelijke mazen en grijs gebied handhaving tegenwerken, moet nieuwe regelgeving leiden tot een betere aanpak.

Een succesvolle aanpak van cryptocriminaliteit valt of staat echter met internationale samenwerking. Wanneer regels niet op elkaar aansluiten, blijven criminele netwerken zich verplaatsen en raakt handhaving verder uit zicht. Het is essentieel dat overheden en belanghebbenden met elkaar in gesprek gaan om regelgeving op elkaar af te stemmen. Alleen dichten we mazen in het cryptonetwerk en komt een ethische cryptomarkt een stap dichterbij. TI-NL vindt dat Nederland hierbij een leidende rol moet nemen, onder andere gezien haar strategische ligging als internationaal knooppunt voor dataverkeer.

Wil jij TI-NL ondersteunen in haar strijd voor klokkenluidersbescherming, politieke integriteit en een samenleving vrij van corruptie? Word dan lid, of steun ons via een donatie.