Den Haag, 1 juni 2026 – Uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer blijkt dat het Ministerie van Defensie onvoldoende beleid heeft om fraude en corruptie te voorkomen, te ontdekken en te herstellen. Daarnaast koopt het ministerie steeds vaker nieuw materieel in zonder de aanbestedingsprocedure te volgen. Dat is zorgelijk, ook in een tijd van geopolitieke spanning en militaire dreiging moet het ministerie de regels volgen en verantwoording af blijven leggen over hoe belastinggeld wordt uitgegeven. Transparency International Nederland (TI-NL) roept het Ministerie van Defensie daarom op om met spoed een adequaat antifraude- en corruptiebeleid op te stellen. Ook pleit TI-NL ervoor om de standaarden rond aanbestedingsprocedures zoveel mogelijk te blijven hanteren, om zo het risico op fraude en corruptie te beperken.
Door de oplopende geopolitieke spanningen, de oorlog in Oekraïne, en nieuwe militaire dreiging zijn de defensie-uitgaven in de afgelopen paar jaar flink gestegen. In 2025 waren de defensie-uitgaven € 25,8 miljard. Daarmee voldeed Defensie voor het eerst aan de NAVO-norm, die voorschrijft dat de lidstaten 2% van het bruto binnenlands product (bbp) uitgeven aan defensie. Naar verwachting zullen deze uitgaven in de aankomende jaren verder zullen stijgen, mede doordat de NAVO-landen recentelijk hebben afgesproken om de NAVO-norm te verhogen naar 3,5% van het bbp.
€ 3,6 miljard aan mogelijk onrechtmatige uitgaven
Defensie is niet alleen meer gaan uitgeven, maar ook sneller. Dit is een direct gevolg van de druk om Nederland en Europa op korte termijn weerbaar te maken voor militaire dreiging van buitenaf. In de praktijk betekent dit dat het ministerie steeds vaker materieel, voorraden en dienstverlening inkoopt zonder de standaard aanbestedingsprocedures te volgen. Door een beroep te doen op zogeheten uitzonderingsbepalingen, mag het ministerie namelijk inkopen doen bij één leverancier, zonder hiervoor de markt open te stellen. Dat is handig als het ministerie de goederen of diensten op zeer korte termijn nodig heeft.
Echter, aanbestedingsprocedures zijn opgesteld met als doel ervoor te zorgen dat de overheid eerlijk en doelmatig inkoopt. Door vaker een beroep te doen op de uitzonderingsbepalingen, wordt het risico op fraude en corruptie bij de inkoop van materiaal groter. Bovendien stelt de Algemene Rekenkamer dat het ministerie in veel gevallen niet heeft onderbouwd waarom het een beroep doet op de uitzonderingsbepalingen, terwijl dit wel moet. Hierdoor kunnen de uitgaven als onrechtmatig worden beschouwd. In totaal heeft het ministerie in 2025 voor € 3,6 miljard aan contracten getekend zonder hiervoor de aanbestedingsprocedure te volgen.
Onvoldoende fraude- en corruptiebeleid
Bovendien blijkt dat er binnen Defensie geen specifiek beleid is voor fraude- en corruptiebeheersing. Dat betekent dat de risico’s op fraude en corruptie, ook als het gaat om de inkoop van goederen en diensten, niet in kaart zijn gebracht, en dat ook niet is vastgelegd wie verantwoordelijk is voor de beheersing van fraude- en corruptierisico’s. Ook is er onvoldoende aandacht voor de bescherming van melders van misstanden. Dit terwijl de risico’s op fraude en corruptie flink zijn toegenomen gezien de noodzaak om snel en meer in te kopen.
Meer geopolitieke spanning, minder transparantie?
Er lijkt een bredere trend aan de gang waar meer geheimhouding de norm wordt. Zo bleek uit recente uitspraken van Maarten Schurink, de Secretaris-Generaal van het Ministerie van Defensie. In de podcast De Kunst van Transparantie zei hij, naar aanleiding van dit gastcolumn, dat Defensie minder informatie met het publiek moet gaan delen, juist om de open en democratische rechtsstaat te beschermen. Openheid en transparantie zijn – zo zegt Schurink – verworvenheden die veranderen in kwetsbaarheden als er geen vrede meer is. Het gaat hierbij om informatie die interessant zou kunnen zijn voor de vijand, bijvoorbeeld over aanschaf van bepaalde wapensystemen, of de grootte en gereedheid van de Nederlandse krijgsmacht.
Een sector die gevoelig is voor corruptie
Dat in een tijd van geopolitieke spanning Defensie niet alle informatie over de militaire capaciteiten openbaar kan maken, is begrijpelijk. Toch zijn er bepaalde standaarden waar Defensie zich aan moet houden, juist in deze tijd. De noodzaak van geheimhouding binnen Defensie maakt de sector namelijk kwetsbaar voor corruptie. In 2025 werd een oud-medewerker van Defensie opgepakt die zich zou hebben laten omkopen bij het sluiten van nieuwe aankoopcontracten.
Daarnaast zijn er nieuwe wapenleveranciers bijgekomen op de defensiemarkt die beloven om bepaalde goederen snel te kunnen leveren, maar waarover weinig bekend is. Zo schreef Follow the Money eerder dit jaar over een taxibaas die zo’n € 200 miljoen euro aan Defensiecontracten binnenhaalde via een wapenbedrijf dat verdacht wordt van fraude. Onafhankelijk experts zeiden in een volgend artikel van FTM dat de signalen aanleiding geven voor een intern onderzoek, dit onderzoek is inmiddels gestart.
Het belang van een goed fraude- en corruptiebeleid, juist nu
Juist in een tijd waarin Defensie sneller en meer geld uitgeeft, is de implementatie van een adequaat fraude- en corruptiebeleid essentieel. Daarnaast moet de overheid, gezien de hoogte van de aankoopsommen, ook transparant zijn over hoe het belastinggeld van de Nederlandse burger wordt uitgegeven. TI-NL onderstreept daarom de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer, en vraagt het ministerie en de minister om de bevindingen te erkennen en op te volgen.
Wil jij TI-NL ondersteunen in haar strijd voor klokkenluidersbescherming, politieke integriteit en een samenleving vrij van corruptie? Word dan lid, of steun ons via een donatie:
