Den Haag, 27 mei 2026 – In de afgelopen tien jaar zijn hebben minstens 6.000 nieuwe PR- en adviesbureaus zich in Den Haag gevestigd.[1] Hoewel zij staan geregistreerd bij de Kamer van Koophandel, is lang niet altijd te achterhalen welke activiteiten deze organisaties uitvoeren, met welk doel, en wie hier van profiteert. Dit gebrek aan transparantie werkt niet alleen corruptie en witwaspraktijken in de hand, maar ook buitenlandse actoren die via adviesbureaus proberen de politieke besluitvorming te beïnvloeden. Om Nederland te beschermen tegen deze vormen van ongewenste buitenlandse inmenging, is het van cruciaal belang dat journalisten en maatschappelijke organisaties inzicht hebben in wie de belanghebbenden zijn van deze organisaties. Transparency International Nederland pleit daarom voor zinvolle toegang tot het UBO-register.
Transparency International Nederland roept al langere tijd op tot meer transparantie rondom uiteindelijke belanghebbenden. Dit is essentieel om zaken van corruptie en fraude te kunnen opsporen, en zo een gezond handelsklimaat te stimuleren. In de afgelopen paar jaar is daar een derde reden bij gekomen: de strijd tegen ongewenste buitenlandse inmenging.
Ongewenste buitenlandse inmenging
In de afgelopen jaren zijn meerdere zaken van buitenlandse inmenging in Nederland aan het licht gekomen. Met name Rusland, China, Israël, Turkije en Iran proberen de Nederlandse samenleving en politieke besluitvorming te beïnvloeden, zo blijkt uit een recent rapport van de AIVD, de MIVD en de NCTV. Waar het Turkije en Iran met name gaat over inmenging in diasporagemeenschappen, gaat het bij Israël en Rusland vaker om zogeheten ‘ondermijnende beïnvloeding’, dat als doel heeft de publieke opinie en politieke besluitvorming te beïnvloeden, en de rechtsstaat te ondermijnen. De NCTV noemt dit onacceptabel en een gevaar voor de nationale veiligheid. Ook de nieuwe regering heeft haar zorgen geuit: in coalitieakkoord noemt de nieuwe regering de bescherming van de samenleving tegen buitenlandse inmenging als één van de prioriteiten voor de aankomende regeringsperiode.
Eerdere onderzoeken hebben uitgewezen dat buitenlandse overheden vaak niet alleen ‘zelf’ aan beïnvloeding doen, maar ook gebruikmaken van adviesbureaus en denktanks. Zo liet een onderzoek van Corporate Europe Observatory zien hoe de Verenigde Arabische Emiraten in Brussel adviesbureaus en denk tanks oprichtten en inzetten in om dichtbij belangrijke EU-bewindspersonen te komen. In 2022 bleek dat Qatar met succes EU-politici had omgekocht om positieve berichtgeving over Qatar te verspreiden, wat leidde tot de ‘Qatargate’. Twee jaar later kwam naar buiten dat Rusland Europarlementariërs had betaald om enkele maanden voor de EU-verkiezingen van 2024, Russische propaganda te promoten.
Onvoldoende zicht op de rol van duizenden adviesbureaus
In Nederland is echter nog weinig onderzoek gedaan naar inmenging die plaatsvindt via denk tanks en adviesbureaus. Het grote aantal nieuwe adviesbureaus die Den Haag rijker is geworden in de afgelopen tien jaar, roept daarom een aantal belangrijke vragen op. Wie zit er achter deze organisaties, en met welk doel zijn zij opgericht? Hoeveel van deze zesduizend nieuwe lobbyorganisaties zouden bijvoorbeeld, in opdracht van buitenlandse overheden, lobbyactiviteiten uitvoeren die als doel hebben de polarisatie in Nederland aan te wakkeren, of het Nederlandse buitenlandbeleid te beïnvloeden?
Helaas is het voor journalisten en maatschappelijke organisaties niet makkelijk om een antwoord op deze vragen te vinden. Het KvK-register geeft namelijk geen inzicht in wie de uiteindelijke eigenaren en belanghebbenden van organisaties zijn. Het UBO-register (‘ultimate beneficial owner’) doet dat wel, maar is in Nederland slechts beperkt toegankelijk. Nederland is daarmee de hekkensluiter van Europa op het gebied van UBO-transparantie.
UBO-register volgens EU wetgeving
Transparency International Nederland pleit daarom opnieuw voor zinvolle toegang tot een accuraat UBO-register dat voldoet aan de vereisten uit de zesde anti-witwasrichtlijn. Deze Europese richtlijn verplicht lidstaten om burgers, journalisten, onderzoekers en maatschappelijke organisaties met een legitiem belang toegang te geven tot de UBO-registers. Vooralsnog blijft Nederland ernstig achterlopen in de implementatie van de richtlijn. Naast de gevolgen die dit heeft voor toezicht en controle op corruptie en fraude, maakt dit onderzoek naar gevallen van ondermijnende buitenlandse inmenging onnodig ingewikkeld. Het is van essentieel maatschappelijk belang om journalisten en maatschappelijke organisaties toegang te geven tot dit soort informatie, en hen daarmee in staat te stellen zaken van buitenlandse inmenging via adviesbureaus en consultancies aan de kaak te stellen. Dit is een gemakkelijke stap naar betere bescherming van onze samenleving en rechtsstaat tegen ongewenste beïnvloeding van buitenaf.
[1] Company.info en de Kamer van Koophandel laten zien dat tussen 1 mei 2016 en 1 mei 2026, 6.183 nieuwe organisaties in de categorieën 70201 (adviesbureaus) en 73300 (public relations en communicatie) zich in Den Haag hebben gevestigd.
Wil jij TI-NL ondersteunen in haar strijd voor klokkenluidersbescherming, politieke integriteit en een samenleving vrij van corruptie? Word dan lid, of steun ons via een donatie:
