lobbycratie

De lobbycratie – Haagse vrienden voor het leven

Lotte RooijendijkAlgemeen, Corruptie, Internationaal, Journalisten, Nationaal, Wetgeving

Amsterdam, 27 juli 2018 – (door Lodewijk Portielje) Uit recent onderzoek van het Platform Authentieke Journalistiek (PAJ) blijkt dat de draaideur in Den Haag harder draaide dan voorheen gedacht. Follow the Money (FTM) en PAJ deden onderzoek naar de lobbywereld in Den Haag en ontdekten zoveel dat ze er een dossier voor maakten: de lobbycratie.

Lobbycratie: een terugkerend thema

Transparency International Nederland (TI-NL) schreef al vaker over de Haagse draaideur; voormalige bestuurders uit de publieke sector worden bestuurders in de private sector, of vice versa. Dat zou geen probleem moeten zijn, ware het niet dat de praktijk eigenlijk vaak leert dat er belangenverstrengeling plaatsvindt. Om maar een voorbeeld te noemen: Neelie Kroes werd na haar periode als Eurocommissaris voor Digitale Economie en Samenleving hoofd van de adviesraad bij Uber op het gebied van publiek beleid. Mevrouw Kroes is niet de enige die een dergelijke stap maakt. Maar liefst een kwart van de oud-politici in Nederland wordt lobbyist. Ook bekleden voormalige topambtenaren vaak een bestuurlijke rol in het (Nederlandse) bedrijfsleven. Zo ook Frank Heemskerk, op wie het dossier lobbycratie focust. Na zijn periode als staatssecretaris van Economische Zaken ging hij aan de slag bij wat nu Royal HaskoningDHV is. Toentertijd was de overstap weinig controversieel. Heemskerk zelf schrijft dit af op het feit dat hij voor een Nederlands bedrijf is gaan werken.

Warme banden

Het Platform Authentieke Journalistiek deed onder andere onderzoek naar de gang van zaken tijdens de periode van (toenmalig) Staatssecretaris Heemskerk bij Economische Zaken, de band die hij had met Royal Haskoning en DHV, en de effecten hiervan op zijn latere aanstelling als bestuurder bij de gefuseerde bouwconsultant. Uit notulen van vergaderingen van het publiek-private overlegorgaan DTIB (de Dutch Trade and Investment Board) blijkt dat de staatssecretaris zijn te voeren beleid meermaals overlegde tijdens de vergaderingen. Bij deze vergaderingen zaten standaard ook vertegenwoordigers van de bouwconsultants. Dit resulteerde in een vreemde uitgangspositie: het beleid van de staatssecretaris geldt voor de hele sector, maar een paar grote bedrijven hadden hier veel inspraak in. Daarnaast bracht de staatssecretaris Nederlandse bedrijven in de positie om mee te dingen naar grote buitenlandse projecten. Maar ook hier waren het vaak Royal Haskoning en DHV die (het meest) profiteerden. PAJ ontdekte zelfs dat de fondsen voor ontwikkelingshulp vooral werden besteed aan Nederlandse bouwconsultants, en dat hun plannen vervolgens nooit werden gerealiseerd.

A fine balance

De bovengenoemde feiten, gecombineerd met de eerdere gevallen van de gouden draaideur, leggen het probleem van de lobbycratie bloot: waar trekken we de grens? Vanuit het oogpunt van een effectief beleid moet je zeker input hebben vanuit het bedrijfsleven, en dat is ook zeker niet kwalijk. Daarnaast is het zo dat een oud-bewindslied veel kennis heeft van de gang van zaken op publiek gebied, en het zonde zou zijn als die kennis verloren gaat. Er ontstaat echter een probleem wanneer een grote speler in het bedrijfsleven een dominante invloed gaat hebben op een beleid dat voor de gehele sector geldt. Verder is het belangrijk om te zorgen dat bewindslieden na hun vertrek niet alsnog met één been in de kamer staan. Het is zoeken naar de balans. Hoe kunnen zowel de publieke als de private sector geholpen worden, maar geen van beiden ten koste van de ander? De medio 2017 ingegane afkoelregeling is een stap in de juiste richting. Daarnaast is het lobbyistenregister, stammend uit 2012, maar recentelijk aangepast, een welkome hulp op weg naar een overzichtelijk en transparent lobbybeleid in Nederland.

Verandering nodig

Het dossier lobbycratie laat wederom het belang zien van transparant lobbyen in Den Haag. Enerzijds voor organisaties zoals TI-NL, omdat dit een terugkerend thema is. Anderzijds voor bedrijven, omdat zij in de volksmond een slechte naam krijgen door hun lobbyactiviteiten, ook als die niet slecht bedoeld zijn. Het is dan ook te hopen dat de afkoelregeling de gewenste effecten heeft en aanzet tot minder (mogelijke) belangenverstrengeling. Nu moeten we nog hopen dat de bewindsperiode van overheidsfunctionarissen überhaupt niet meer wordt gebruikt als breekijzer in een sollicitatiegesprek met het bedrijfsleven. De weg naar een transparante lobby is in Nederland ingeslagen, maar voordat deze er is, is er nog een hoop verandering nodig.

Transparency International Nederland brengt u elke werkdag Nederlands en internationaal nieuws over corruptiebestrijding, integriteit en transparantie. TI-NL wil een overzichtelijk en toegankelijk medium zijn, vrij van advertenties en betaalmuren. Om dit mogelijk te maken bouwen wij op de steun van onze lezers. Leest u onze stukken met interesse? Overweeg dan om vandaag een donatie te maken.