Het OM en de Fiod willen regels die helderheid verschaffen over wie verschoningsgerechtigd is, wanneer en voor welke stukken. “Er is al veel jurisprudentie, die zouden we in regels kunnen vatten om er voor te zorgen dat we aan de voorkant beter kunnen selecteren welke stukken uiteindelijk de procedure richting de rechter-commissaris in moeten gaan”, aldus een woordvoerder van het OM.

Esther Sachs, recherche-officier bij het in fraude gespecialiseerde Functioneel Parket en Bert Langerak, directeur Opsporing bij de FIOD pleiten voor eenvoudige regels over hoe om te gaan met vertrouwelijke documenten die bij een inval bij een bedrijf in beslag worden genomen. “Het verschoningsrecht is een groot goed, maar de procedures zijn nu onwerkbaar”,  zegt Sachs. Langerak onderschrijft dat: “Op deze manier wordt de haalbaarheid van een strafrechtelijk onderzoek naar de grote Nederlandse bedrijven veel kleiner.” Sachs pleit er daarom voor dat een beroep op een verschoningsrecht beter onderbouwd moet worden. “Het is in ieders belang om snel duidelijkheid te verkrijgen. Dat begint met een onderbouwing door de verdachte dat van verschoningsrecht sprake is.”

‘Shell en Damen blokkeren onderzoeken’

Discussies hierover spelen volgens het OM en de Fiod in een aantal lopende grote onderzoeken. Uit onderzoek door NRC zou blijken dat twee recente onderzoeken naar corruptie grotendeels stil liggen. De eerste betreft de zaak tegen Damen Shipyards, welke verdacht wordt van smeergeldbetalingen in meerdere landen in ruil voor contracten. In 2017 al viel de Fiod Damen binnen maar er zou weinig vooruitgang geboekt zijn in de laatste twee jaar omdat de advocaten van Damen zouden claimen dat de in beslag genomen documenten onder hun beroepsgeheim vallen.

De tweede zaak is het strafrechtelijk onderzoek tegen Shell, dat samen met Eni Nigeriaanse ambtenaren en politici zou hebben omgekocht voor een olieveld in Nigeria. Begin 2016 deed de Fiod een inval en nam een groot aantal mails en contracten in beslag. Een klein deel van het dossier zou naar Italië zijn gestuurd, waar een grote strafzaak tegen Shell en Eni loopt. Het NRC stelt dat de rest van de documenten, de kern van het Nederlandse onderzoek naar mogelijke corruptie door Shell, vooralsnog niet gebruikt mag worden door de Fiod, omdat ze volgens Shell onder het verschoningsrecht vallen.

Tegenover NRC bevestigt een woordvoerder van het OM het verschil van mening. De beslissing of “leidinggevenden van Shell kunnen worden vervolgd” hangt volgens haar mede af van de “discussie rond de reikwijdte van het verschoningsrecht voor bedrijfsjuristen”. Totdat er duidelijkheid is, kunnen het OM en de Fiod weinig doen. Wel blijft het OM “de Italiaanse autoriteiten ondersteunen in hun procedures tegen de verdachte bedrijven en (voormalige) werknemers”, aldus de woordvoerder.