integriteit

“Integrity Close to Citizens”: Het belang van lokale integriteit

Leonie AndriessenAlgemeen, Corruptie, Europees, Governance, Integriteit, Internationaal, Nationaal, Onderzoeken, Overheid, Politiek

Amsterdam, 10 maart 2021 – Transparency International Nederland (TI-NL) organiseerde op 25 februari de rondetafel “Integrity Close to Citizens”. Dit evenement werd georganiseerd naar aanleiding van de publicatie van het onderzoeksrapport van TI-NL over lokale integriteitssystemen. Verschillende gemeentes en experts op het gebied van lokale integriteit gingen met elkaar in gesprek over het belang en de toekomst van lokale integriteitssystemen.

Het belang van lokale integriteit

Het waarborgen van integriteit op lokaal niveau is van groot belang voor het functioneren van democratie in een land. Dit werd benadrukt door Apostolos Tzitzikostas, President van het Comité van de Regio’s, die het eerste exemplaar van het onderzoeksrapport in ontvangst nam. Hij vergeleek Europa met een huis van democratie. Het dak wordt gevormd door de Europese Unie, de sterke muren door haar lidstaten, en de stevige ondergrond door de lokale en regionale autoriteiten in Europa. Het is dus belangrijk dat deze ondergrond intact blijft, maar deze kan worden verzwakt door bijvoorbeeld corruptie. Het waarborgen van integriteit bij lokale autoriteiten is dus cruciaal voor de mate van democratie in Europa en het vertrouwen van burgers in het politieke stelsel.

Ook wanneer er gekeken wordt naar de geldstromen in Europa blijken lokale autoriteiten van groot belang. De helft van alle overheidsinvesteringen, een derde van alle overheidsuitgaven en een kwart van de geïnde belasting vindt plaats bij lokale overheden. Zij zijn dus verantwoordelijk voor een enorm bedrag aan geld van belastingbetalers, aldus Sean O’Curneen, Secretaris-Generaal van de Renew Europe Group bij het Comité van de Regio’s.

Tom de Bruijn, voormalig wethouder in Den Haag, legde uit waarom integriteit een lastigere kwestie is bij lokale overheden. De verleiding tot corruptie is groter in lokale overheden dan bij de nationale overheid omdat de banden tussen de lokale politici en ambtenaren en de inwoners van gemeentes een stuk korter zijn. Hierdoor zijn ambtenaren en politici sneller in staat om beleid aan te passen voor het gewin van naasten. Het is dus van belang dat er een focus komt op het behouden of verbeteren van integriteit in lokale autoriteiten om de risico’s op corruptie te verkleinen.

Lokale integriteit versus nationale integriteit

Hoewel sommige landen gezien worden als goed-functionerende democratieën, vinden er veel integriteitsproblemen plaats bij de lokale overheden in deze landen. Wanneer de democratie niet goed functioneert op lokaal niveau, zou er dus eigenlijk ook niet gesproken kunnen worden van een goede democratie. Dit gaat ook de andere kant op, in landen waarbij de nationale overheid als autoritair wordt gezien maar er verschillende steden zijn met democratische leiders die zich hiertegen afzetten. Miklós Ligeti, van Transparency International Hungary, geeft hierbij het voorbeeld van Boedapest, waar een oppositiekandidaat van President Orbán nu burgemeester is. De nationale overheid kan lokale autoriteiten tegenwerken door financiële ondersteuning terug te trekken en verantwoordelijkheden die eerst overgeheveld waren aan gemeentes weer te centraliseren. Toch kan er veel bewerkstelligt worden op het gebied van integriteit en democratie op het lokale niveau, ondanks een autoritaire nationale leider. Het doen van overheidsbestedingen moet duidelijk zijn voor de inwoners van een gemeente en leiderschap op lokaal niveau moet zo eerlijk en inclusief mogelijk uitgevoerd worden.

Toekomstig onderzoek naar lokale integriteit

TI-NL wil haar onderzoek en de inzichten uit de webinar “Integrity Close to Citizens” gebruiken om vooral ook kleine gemeentes te helpen op het gebied van lokale integriteitssystemen. Het onderzoek is gedaan naar grote Europese steden, maar het is ook interessant en vooral belangrijk om dit toe te passen op kleinere gemeentes zodat ook hier een focus op integriteit zal ontstaan. Ook is verder onderzoek nodig naar specifieke aspecten van lokale integriteit, zoals overheidsbestedingen, en tools die gebruikt kunnen worden om lokale integriteitssystemen te optimaliseren, zoals digitalisering. Paolo Petralia Camassa, loco-burgemeester in Palermo, benadrukte dat digitalisering cruciaal is voor de efficiëntie van de organisatie van lokale autoriteiten en hun integriteitssystemen.

Via deze link is de online rondetafel terug te kijken.